U Pljevljima je ove godine u prvi razred dvije srednje škole upisano svega 204 učenika. Od toga je Gimnaziju „Tanasije Pejatović“ upisalo 38 učenika, a Srednju stručnu školu 166. Te brojke nijesu samo podatak o školstvu. One su najvidljiviji znak demografskog slabljenja grada koji već decenijama gubi stanovnike, djecu, radno sposobne ljude i sela.
U junskom upisnom roku za školsku 2026/2027. godinu Gimnaziju „Tanasije Pejatović“ upisalo je 38 učenika, među kojima je 15 nosilaca diplome „Luča“. Istovremeno, u prvi razred Srednje stručne škole Pljevlja upisano je 166 đaka, pa su dvije pljevaljske srednje škole zajedno dobile 204 nova srednjoškolca.
Na prvi pogled, neko bi mogao reći da je riječ o uobičajenom upisnom ciklusu. Međutim, kada se ovi podaci stave u širi kontekst, oni postaju mnogo ozbiljniji. Pljevlja danas više ne vode samo raspravu o tome koji su smjerovi atraktivni, koliko učenika bira gimnaziju, a koliko stručnu školu. Suštinsko pitanje je mnogo teže: koliko djece uopšte ostaje u gradu?
Prema posljednjem popisu, Pljevlja imaju 24.134 stanovnika, dok je na popisu 2011. godine u opštini živjelo 30.786 stanovnika. To znači da je između dva popisa opština izgubila oko 6.650 stanovnika, odnosno više od petine populacije.
Škole kao ogledalo demografije
Broj upisanih srednjoškolaca posebno je važan zato što on pokazuje posljedice procesa koji je počeo mnogo ranije. Srednja škola ne trpi demografski udar odjednom. Ona ga samo registruje devet ili deset godina kasnije, kada generacije rođene u godinama slabog nataliteta dođu do kraja osnovnog obrazovanja.
Zato podatak da se u dvije srednje škole upisalo 204 učenika ne treba gledati odvojeno od stanja u osnovnim školama. U školskoj 2025/2026. godini u prvi razred osnovnih škola u Pljevljima upisana su 192 učenika, od čega 181 u tri gradske škole, a samo 11 u seoske škole. U pet seoskih škola nije bilo nijednog prvaka.
To je možda i najdramatičniji podatak. Grad još ima određenu školsku masu, ali sela su već u fazi u kojoj se školska mreža održava više administrativno nego demografski. Kada u jednoj opštini više seoskih škola ne upiše nijednog prvaka, to nije samo pitanje obrazovanja. To je znak da se gase čitave zajednice.
Natalitet: brojke koje ne ostavljaju prostor za uljepšavanje
Demografski problem Pljevalja ne može se svesti samo na iseljavanje. Jednako ozbiljan, a možda i dublji problem je prirodni priraštaj. Pljevlja godinama bilježe više umrlih nego rođenih.
Prema podacima MONSTAT-a za 2025. godinu, Crna Gora je na državnom nivou imala pozitivan prirodni priraštaj od 512, ali je sjeverni region bio u minusu od 474. Pljevlja su imala najniži prirodni priraštaj među opštinama u državi: -218.
Godinu ranije, 2024, osnovni demografski pokazatelji bili su jednako upozoravajući. Za Pljevlja se navodi stopa nataliteta od 6,7 promila, stopa mortaliteta od 15,9 promila, dok je stopa prirodnog priraštaja bila -9,2 promila. Drugim riječima, broj umrlih je bio više nego dvostruko veći od broja rođenih.
Ako se takav trend ponavlja iz godine u godinu, posljedice postaju lančane. Manje rođene djece znači manje prvaka. Manje prvaka znači manje osnovaca. Manje osnovaca znači manje srednjoškolaca. Manje srednjoškolaca znači manje mladih koji ostaju da studiraju, rade, osnivaju porodice ili pokrenu posao. Na kraju, grad ostaje sa sve starijom populacijom, sve manjim brojem radno aktivnih ljudi i sve većim pritiskom na lokalne usluge, zdravstvo, socijalnu zaštitu i javne finansije.
Iseljavanje dodatno produbljuje problem
Pored negativnog prirodnog priraštaja, Pljevlja trpe i migracioni minus. MONSTAT-ovi podaci o unutrašnjim migracijama za 2025. godinu pokazuju nastavak negativnih kretanja na sjeveru, a lokalni mediji su tokom godine izvještavali da je u prvim mjesecima 2025. iz Pljevalja odlazilo znatno više ljudi nego što se doseljavalo.
Treba naglasiti da statistika unutrašnjih migracija ne pokazuje punu sliku. Ona evidentira preseljenja unutar Crne Gore, ali ne može do kraja obuhvatiti odlazak u Srbiju, Bosnu i Hercegovinu, zemlje Evropske unije ili druge države. Zato je stvarni gubitak stanovništva vjerovatno širi od onoga što se vidi kroz zvanične tabele.
Šta Opština pokušava da uradi?
Opština Pljevlja je posljednjih godina uvela više mjera koje se predstavljaju kao pokušaj zaustavljanja negativnih demografskih trendova. Među njima su opštinski dječiji dodatak, naknade za nezaposlene trudnice i porodilje, subvencije za stambene kredite mladih porodica, pomoć za novorođeno dijete, podrška bračnim parovima na selu i sufinansiranje medicinski potpomognute oplodnje.
Jedna od najširih mjera je opštinski dječiji dodatak. Lokalni parlament je usvojio odluku prema kojoj se djeci u Pljevljima isplaćuje 30 eura mjesečno, odnosno 50 eura za djecu čiji su roditelji korisnici materijalnog obezbjeđenja, dodatka za njegu i pomoć ili lične invalidnine. Prema tada objavljenim podacima, u Pljevljima je bilo 3.418 djece do 18 godina, a za ovu mjeru Opština je trebalo mjesečno da izdvaja oko 119.340 eura.
Druga značajna mjera je naknada za nezaposlene trudnice i porodilje. Od 1. oktobra 2025. godine Opština isplaćuje 450 eura mjesečno nezaposlenim trudnicama i porodiljama, a podrška se uvećava za 150 eura mjesečno po djetetu u slučaju blizanaca, trojki ili više djece. Za ovu naknadu se, prema objavljenim podacima, prijavilo 78 žena, a procjena je da se samo po tom osnovu iz budžeta mjesečno izdvaja više od 35.000 eura.
Opština je nastavila i program subvencionisanja stambenih kredita za mlade porodice. U 2025. godini potpisana su 23 ugovora, a kroz četiri konkursa opredijeljeno je 96.400 eura za subvencionisanje dijela kamate na stambene kredite. Opština ovu mjeru predstavlja kao dio populacione politike i podrške mladima da ostanu u Pljevljima.
Tu je i sufinansiranje medicinski potpomognute oplodnje, za koje Opština raspisuje javne pozive. Ova mjera je važna za parove koji se suočavaju sa problemom steriliteta, ali sama po sebi ne može promijeniti demografsku sliku bez šireg paketa mjera koje uključuju posao, stanovanje, sigurnost, zdravstvenu zaštitu, vrtiće i kvalitet života.
Da li su mjere dovoljne?
Mjere koje Opština sprovodi ne treba potcjenjivati. Za mnoge porodice 30 ili 50 eura po djetetu mjesečno nije simboličan novac. Za nezaposlenu trudnicu ili porodilju 450 eura mjesečno može predstavljati ozbiljnu sigurnost. Subvencija kamate za mlade porodice može biti razlika između odlaska i ostanka.
Ali pitanje je da li su te mjere dovoljne da preokrenu proces koji traje decenijama. Demografija se ne popravlja samo naknadama. Ljudi ne ostaju u jednom gradu isključivo zato što će dobiti jednokratnu pomoć, dječiji dodatak ili subvenciju kamate. Ostaju ako vjeruju da u tom gradu mogu da rade, napreduju, liječe se, školuju djecu, kupe stan, razviju posao i žive dostojanstveno.
Pljevlja imaju ozbiljan paradoks. To je opština koja decenijama daje ogroman doprinos energetskom i industrijskom sistemu Crne Gore, ali istovremeno gubi stanovništvo, gubi sela i gubi mlade. Ako grad iz kojeg se crpi resurs ne uspijeva da zadrži ljude, onda problem nije samo lokalni. To je pitanje državne razvojne politike.
Da li je proces nepovratan?
Demografski procesi nijesu nepovratni u apsolutnom smislu. Postoje gradovi koji su zaustavili pad, privukli mlade porodice, otvorili nova radna mjesta i promijenili trendove. Ali demografski oporavak nije brz, ne dešava se za jedan mandat i ne može se zasnivati samo na političkim porukama.
U slučaju Pljevalja, opasnost je u tome što se nekoliko negativnih procesa odvija istovremeno: nizak natalitet, visoka smrtnost, starenje stanovništva, odlazak mladih, pražnjenje sela i smanjivanje školskih generacija. Kada se svi ti faktori spoje, dobija se proces koji nije nemoguće zaustaviti, ali ga je svake godine sve teže preokrenuti.
Ako se danas u srednje škole upisuje 204 učenika, a u osnovne škole manje od 200 prvaka, pitanje je šta će se dešavati za pet, deset ili petnaest godina. Koliko će tada biti odjeljenja? Koliko nastavnika? Koliko sportskih klubova? Koliko mladih porodica? Koliko seoskih škola? Koliko radnika u privredi? Koliko korisnika, a koliko nosilaca lokalnog razvoja?
Zaključak: Pljevljima ne treba još podjela, nego dogovor o opstanku
Zato se, na kraju, nameće pitanje: da li su Pljevljima u ovakvoj situaciji zaista najpotrebnije političke i identitetske teme koje se gotovo svakodnevno nameću građanima?
Naravno, svaka zajednica ima pravo da raspravlja o istoriji, identitetu, simbolima i politici. Ali ako grad ostaje bez stanovnika, ako se škole prazne, ako sela ostaju bez prvaka, ako je broj umrlih iz godine u godinu veći od broja rođenih, onda prioriteti moraju biti drugačiji.
Pljevljima su potrebne teme od kojih zavisi svakodnevni život: radna mjesta, stanovi za mlade porodice, čistiji vazduh, bolja zdravstvena zaštita, vrtići, škole, putevi, podrška privredi, seoska infrastruktura, razvoj turizma, poljoprivrede i malih biznisa. Potreban je ozbiljan dogovor svih političkih aktera da demografija ne smije biti povod za prepucavanje, nego zajednički alarm.
Jer ako se ovakav trend nastavi, Pljevlja neće izgubiti samo još jednu generaciju učenika. Izgubiće osnovu na kojoj grad počiva. A tada će sve velike političke i identitetske rasprave postati manje važne od jednog jednostavnog pitanja: ko će uopšte ostati da u njima učestvuje?
izvor: pvportal.me
